Zgodnie z art. 4 lit. c) Dyrektywy 2004/48 w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej, za osoby uprawnione do występowania o zastosowanie środków, procedur i środków naprawczych określonych w tej dyrektywie uważa się m.in. organizacje zbiorowego zarządzania prawami własności intelektualnej i które są uznane za uprawnione do reprezentowania właścicieli praw własności intelektualnej, w zakresie dozwolonym przez przepisy odpowiedniego prawa i zgodnie z nimi.

Z motywu 18 tej dyrektywy wynika zaś, że osobami uprawnionymi do żądania stosowania tych środków, procedur i środków naprawczych są uprawnione podmioty oraz osoby posiadające bezpośredni interes i zdolność sądową w zakresie dozwolonym przez stosowane prawo, co może obejmować profesjonalne organizacje zarządzające tymi prawami lub chroniące zbiorowe i indywidualne interesy, za które są odpowiedzialne.

Spór przed sądem fińskim:

Spór zainicjowała fińska organizacja Kopiosto ry (dalej: Kopiosto), zarządzająca licencjami i udzielająca ich w imieniu wielu twórców na podstawie udzielonych przez nich pełnomocnictw. Dodatkowo została ona również zatwierdzona przez fińskie ministerstwo edukacji i kultury jako organizacja udzielająca licencji umownych. Zgodnie z fińską ustawą są to umowy zawierane między użytkownikiem a zatwierdzoną organizacją, która w konkretnym sektorze reprezentuje wielu twórców wykorzystywanych w Finlandii utworów, w odniesieniu do korzystania z utworów twórców należących do tego sektora (licencjobiorca może zgodnie z warunkami określonymi w tej umowie korzystać ze wszystkich utworów twórców należących do tego samego sektora). Uprawnienie to dotyczy w szczególności retransmisji utworów zawartych w audycjach radiowych lub telewizyjnych.

W rozumieniu dyrektywy 2004/48 Kopiosto jest więc organizacją zbiorowego zarządzania prawami własności intelektualnej (dalej: organizacja).

Pozwana spółka Telia Finland Oy (dalej: Telia) zarządza siecią telewizji kablowej, w której transmitowane są sygnały krajowych ogólnodostępnych kanałów telewizyjnych do odbioru publicznego.

W 2018 roku Kopiosto wytoczyła powództwo o stwierdzenie, że Telia dokonała retransmisji audycji telewizyjnych oraz że wobec braku uprzedniej zgody z jej strony retransmisja ta naruszyła prawa twórców, których Kopiosto reprezentuje. Telia podniosła zaś, że zgodnie z prawem fińskim Kopiosto nie ma legitymacji czynnej do wniesienia powództwa w sprawie dotyczącej naruszenia praw autorskich.

Sąd uznał argumentację Telii za słuszną i odrzucił żądania Kopiosto stwierdzając, że nie jest ona uprawniona do wniesienia we własnym imieniu powództwa o stwierdzenie naruszenia praw na rzecz uprawnionych podmiotów, które reprezentuje jako organizacja udzielająca licencji umownych, a co więcej, że nie ma ona również legitymacji czynnej do wniesienia powództwa o stwierdzenie naruszenia w odniesieniu do podmiotów praw autorskich, które udzieliły jej pełnomocnictwa do zarządzania swoimi prawami, a także pełnomocnictwa procesowego.

Kopiosto odwołując się od tego wyroku do sądu odsyłającego podniosła przede wszystkim, że ze względu na swój status organizacji udzielającej licencji umownych, zgodnie z art. 4 lit. c) Dyrektywy 2004/48 w związku z jej motywem 18, ma bezpośredni interes prawny w przypadku bezprawnego korzystania z utworów twórców, których reprezentuje, oraz posiłkowo – że ma co najmniej prawo do wytoczenia powództw w odniesieniu do utworów twórców, którzy udzielili im pełnomocnictw.

Rozstrzygnięcie TSUE:

Wyrokiem z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie o sygnaturze C-201/22 TSUE stwierdził, iż art. 4 lit. c) dyrektywy 2004/48 należy interpretować w ten sposób, że uprawnienie organizacji do występowania we własnym imieniu o zastosowanie środków, procedur i środków naprawczych w niej przewidzianych jest uzależnione od warunku, by organizacja ta była uznana przez przepisy odpowiedniego prawa za podmiot posiadający bezpośredni interes w obronie takich praw i by na podstawie tych przepisów przysługiwała jej w tym celu zdolność sądowa.

Ponieważ jednak sama zdolność sądowa nie jest wystarczająca w tym celu, uznanie uprawnienia organizacji do występowania we własnym imieniu jest uzależnione od przysługiwania jej legitymacji procesowej do celów obrony praw własności intelektualnej, która to może wynikać z konkretnego przepisu w tym względzie lub z przepisów postępowania o charakterze ogólnym.

Przez „przepisy odpowiedniego prawa” należy rozumieć w tym wypadku prawo krajowe państw członkowskich. Oznacza to więc, że to państwa członkowskie są zobowiązane do przyznania organizacji uprawnienia do występowania o zastosowanie środków, procedur i środków naprawczych przewidzianych w tej dyrektywie oraz do wnoszenia powództw mających na celu egzekwowanie takich praw, w szczególności gdy organizacja ta jest uznawana przez ustawodawstwo krajowe za posiadającą bezpośredni interes w obronie tych praw. W konsekwencji to do sądów krajowych należy ustalenie, czy takiej organizacji przysługuje na podstawie odpowiedniego ustawodawstwa krajowego bezpośredni interes w obronie praw uprawnionych podmiotów, które reprezentuje, przy czym jeżeli warunek ten nie jest spełniony, taki obowiązek uznania na danym państwie członkowskim nie ciąży.

Komentarz:

Orzeczenie to formułuje obowiązek państw członkowskich przyznania organizacji zbiorowego zarządzania legitymacji procesowej do celów obrony praw własności intelektualnej, jeżeli posiada ona w tym bezpośredni interes, jednocześnie zwalniając je z tego obowiązku, gdy takiego interesu nie ma.