Wyrok TSUE z 3 września 2026 r. w sprawie C-598/24 (CY przeciwko Gândul Media Network i HO) dotyczy dwóch praktycznych kwestii. Pierwsza to granice pojęcia „utworu” w rozumieniu Dyrektywy 2001/29 w odniesieniu do tekstów publikowanych w sieci społecznościowej. Druga to zakres, w jakim państwa członkowskie mogą kształtować wyjątek dla sprawozdań z aktualnych wydarzeń (art. 5 ust. 3 lit. c Dyrektywy). Trybunał potwierdził, że krótki wpis w social mediach może być chroniony prawem autorskim, i uściślił, jakie ograniczenia krajowy ustawodawca może, a jakich nie może nakładać na prasę.

Stan faktyczny

Stronami sporu były CY, nauczycielka oraz Gândul Media Network SRL, operator rumuńskiego dziennika internetowego, a także dziennikarz HO. We wrześniu 2021 r. CY opublikowała na swoim profilu na Facebooku 22-liniowy tekst zatytułowany „Mały przewodnik dla rodziców na rozpoczęcie roku szkolnego”. Wskazała w nim w istocie, że nie chce otrzymywać prezentów od rodziców uczniów.

Kilka dni później HO opublikował w serwisie Gândul artykuł o „niezwykłej wiadomości od nauczycielki”. Odtworzył w nim cały tekst CY bez jej zgody. Nazwisko autorki i źródło, w postaci hiperłącza do strony na Facebooku, dodano dopiero później.

CY wniosła o stwierdzenie naruszenia praw autorskich i naprawienie szkody. Sądy niższych instancji oddaliły powództwo, uznając, że tekst nie podlega ochronie prawnoautorskiej. Rozpoznający skargę kasacyjną najwyższy sąd kasacyjny w Rumunii zapytał Trybunał o dwie kwestie:

• Czy tekst zamieszczony na portalu społecznościowym i wyrażający opinię o praktykach społecznych uznanych za niewłaściwe można uznać za utwór chroniony prawem autorskim?
• Czy wyjątek z art. 5 ust. 3 lit. c) Dyrektywy stoi na przeszkodzie przepisom krajowym, które pozwalają w celu informowania o aktualnych wydarzeniach wykorzystywać tylko krótkie fragmenty utworu i tylko wtedy, gdy nie wiąże się z tym bezpośrednia lub pośrednia korzyść handlowa lub gospodarcza?

Rozstrzygnięcie

Trybunał przypomniał, że „utwór” to autonomiczne pojęcie prawa Unii, wymagające spełnienia dwóch kumulatywnych przesłanek. Przedmiot musi być oryginalny, czyli stanowić własną twórczość intelektualną autora. Musi też być możliwy do zidentyfikowania z wystarczającą precyzją i obiektywnością. Oryginalność zachodzi, gdy przedmiot odzwierciedla osobowość autora w jego swobodnych i twórczych wyborach.

Kluczowe jest stwierdzenie, że długość tekstu, publikacja w internecie i przynależność do określonego gatunku literackiego same w sobie nie mają znaczenia. Wyjątkiem są sytuacje, w których wynikają one z zasad, względów technicznych lub ograniczeń niepozostawiających miejsca na swobodę twórczą. O oryginalności decyduje wybór, układ i połączenie słów. Trybunał odpowiedział więc, że tekst wyrażający opinię o praktykach społecznych, opublikowany w sieci społecznościowej, jest utworem, o ile stanowi wyraz twórczości intelektualnej odzwierciedlającej osobowość autora. Ocena w konkretnej sprawie należy do sądu krajowego, choć Trybunał zasygnalizował, że w tej sprawie CY najwyraźniej dokonała swobodnych i twórczych wyborów.

W zakresie drugiego pytania prejudycjalnego Trybunał przypomniał za wyrokiem w sprawie Spiegel Online, że „złożenie sprawozdania” oznacza podanie informacji o aktualnym wydarzeniu bez konieczności przeprowadzania jego szczegółowej analizy. „Aktualne wydarzenie” to takie, które w chwili sprawozdania odpowiada na interes informacyjny ogółu. Trybunał nie wykluczył, że zwielokrotnienie takiego tekstu przez gazetę internetową może być sprawozdaniem z aktualnego wydarzenia. Funkcjonowanie systemu szkolnictwa jest bowiem tematem interesującym dla opinii publicznej. Nie jest też konieczne przeprowadzenie szczegółowej analizy tego wydarzenia.

W zakresie granic swobody państw członkowskich Trybunał orzekł, że art. 5 ust. 3 lit. c) nie harmonizuje w pełni wyjątków w nim zawartych, więc państwa dysponują znacznym zakresem uznania. Jest on jednak ograniczony na cztery sposoby. Państwa muszą pozostawać w granicach wyznaczonych przez prawo Unii i przestrzegać zasady proporcjonalności. Nie mogą podważać celów Dyrektywy (wysokiego poziomu ochrony autorów i funkcjonowania rynku wewnętrznego), a jednocześnie muszą zapewnić skuteczność (effet utile) wyjątku. Muszą też przestrzegać trójstopniowego testu z art. 5 ust. 5. (stosowanie wyjątków tylko w niektórych szczególnych przypadkach, brak naruszenia normalnego wykorzystywania dzieła, brak naruszenia w nieuzasadniony sposób uzasadnionych interesów podmiotów praw autorskich) Wreszcie muszą zapewnić równowagę między prawami podstawowymi chronionymi w Karcie praw podstawowych UE.

Trybunał uznał także krótkie fragmenty za dopuszczalne. Przepis nie zawiera formalnego limitu długości, ale wymaga użycia „w granicach uzasadnionych celem informacji”. Wolność informacji i prasy nie wymaga we wszystkich przypadkach publikacji utworu w całości, a ograniczenie do fragmentów wystarczających do osiągnięcia celu nie odbiera wyjątkowi skuteczności. Co więcej, poza przypadkiem tekstu tak krótkiego, że użycie fragmentów jest niemożliwe, zwielokrotnienie całości może naruszać normalne wykorzystanie utworu. Takie zwielokrotnienie zastępuje bowiem oryginalne udostępnienie i zwalnia odbiorców z konieczności sięgnięcia do niego. Warunkiem jest proporcjonalność ograniczenia i jego zgodność z celem wyjątku.

Trybunał stwierdził, że ogólny zakaz czerpania bezpośredniej lub pośredniej korzyści handlowej lub gospodarczej nie ma oparcia w brzmieniu przepisu, bo sformułowanie „w granicach uzasadnionych celem informacji” odnosi się wyłącznie do zakresu korzystania z utworu. Organy prasowe, informując opinię publiczną i kontrolując podmioty życia publicznego, prowadzą zazwyczaj także działalność gospodarczą niezbędną do funkcjonowania. Zakaz niepoparty żadnym doprecyzowaniem podważa więc skuteczność wyjątku i zaburza równowagę między prawem własności intelektualnej a wolnością wypowiedzi i prasy.

Podsumowanie

Wyrok rozstrzyga dwie kwestie i obie mają znaczenie praktyczne. Pierwsza dotyczy kryteriów ochrony. Utwór nie musi być długi ani „poważny”, a publikacja w mediach społecznościowych nie przesądza o braku ochrony. Sądy krajowe powinny więc unikać rozstrzygania na podstawie samej formy czy długości wpisu i badać, czy autor mógł dokonać swobodnych, twórczych wyborów.

Druga kwestia jest bardziej niuansowa. Trybunał zaakceptował ograniczenie wyjątku do krótkich fragmentów, ale odrzucił kryterium korzyści handlowej. Ma ono sens w wielu porządkach prawnych jako narzędzie odróżnienia informowania od czystej eksploatacji cudzych utworów, ale w odniesieniu do prasy, która z natury działa komercyjnie, niweczyłoby wyjątek. Otwarte pozostaje pytanie, jak w praktyce wyznaczać „granice uzasadnione celem informacji”. Trybunał nie podał tu twardych kryteriów, a z wyroku wynika, że cały tekst może być wykorzystany tylko wyjątkowo, gdy jest tak krótki, że użycie fragmentów okazuje się niemożliwe. Z pewnością ciekawa będzie ocena rumuńskiego sądu, czy 22 linie tekstu CY mieszczą się w tej kategorii.