Wyrokiem z 24 października 2024 r., w sprawie o sygn. C‑227/23, TSUE stwierdził, że prawo UE stoi na przeszkodzie, by państwa członkowskie stosowały w prawie krajowym test wzajemności materialnej przewidziany w art. 2 ust. 7 Konwencji Berneńskiej w stosunku do dzieła sztuki użytkowej, w przypadku którego państwem pochodzenia jest państwo trzecie i  którego autor jest obywatelem państwa trzeciego.

Orzeczenie w trybie prejudycjalnym zostało wydane na wniosek Sądu Najwyższego Niderlandów w ramach sporu pomiędzy spółką Vitra produkującą designerskie meble zaprojektowane przez nieżyjących już obywateli amerykańskich Charlesa i Ray Eamesów, a spółką Kwantum prowadzącą w Niderlandach sieć sklepów z artykułami wyposażenia wnętrz. Zdaniem spółki Vitra, spółka Kwantum sprzedaje krzesło zaprojektowane przez ww. obywateli amerykańskich z naruszeniem przysługujących jej praw autorskich. Sąd Najwyższy Niderlandów stwierdził, że spór dotyczy m.in. możliwości stosowania i zakresu art. 2 ust. 7 zdanie drugie konwencji berneńskiej, który, dla dzieł chronionych w państwach pochodzenia jedynie jako wzory i modele, przewiduje w szczególności, że w innym państwie należącym do związku utworzonego na mocy tej konwencji można żądać tylko ochrony specjalnej, która jest udzielana w tym państwie wzorom i modelom, ustanawiając w ten sposób test wzajemności materialnej. Wskazał jednak, że prawo Unii nie zawiera żadnego przepisu dotyczącego testu wzajemności materialnej.

Powstała zatem wątpliwość, czy państwa członkowskie mogą same ustalić, czy mogą bądź nie mogą odstąpić od stosowania tego testu w odniesieniu do utworu, w przypadku którego państwem pochodzenia jest państwo trzecie i którego autor jest obywatelem państwa trzeciego.

Podsumowanie:

TSUE zauważył, że zakres zastosowania dyrektywy 2001/29/WE w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym jest określony nie według kryterium państwa pochodzenia utworu lub obywatelstwa jego twórcy, lecz poprzez odniesienie do rynku wewnętrznego, które pokrywa się z terytorialnym zakresem stosowania traktatów. W konsekwencji sytuacja, w której dana spółka domaga się prawnoautorskiej ochrony przedmiotu sztuki użytkowej sprzedawanego w państwie członkowskim, wchodzi w przedmiotowy zakres zastosowania prawa Unii, pod warunkiem że przedmiot ten można zakwalifikować jako „utwór” w rozumieniu dyrektywy 2001/29/WE.

Państwa członkowskie nie powinny zatem stosować testu wzajemności materialnej przewidzianego w art. 2 ust. 7 zdanie drugie konwencji berneńskiej w stosunku do dzieła sztuki użytkowej, w przypadku którego państwem pochodzenia jest państwo trzecie i  którego autor jest obywatelem państwa trzeciego. Na podstawie wspomnianego testu dzieła sztuki użytkowej pochodzące z państw trzecich mogłyby być bowiem traktowane w różny sposób w różnych państwach członkowskich według postanowień prawa traktatowego mających zastosowanie dwustronnie między państwem członkowskim a państwem trzecim (pkt 68 wyroku).

Link do pełnego tekstu orzeczenia>>