Granice prawa autorskiego dla wzornictwa przemysłowego – wyrok TSUE (C-580/23 i C-795/23)

Czy stół jadalny lub komoda mogą stanowić utwór chroniony przez prawo autorskie? Przede wszystkim utwór musi mieć oryginalny charakter, rozumiany jako własna twórczość intelektualna autora. Po drugie, ochronie podlegają wyłącznie te elementy, które stanowią wyraz tej twórczości, a nie same idee czy rozwiązania.

Wyrok TSUE z 4 grudnia 2025 r. w sprawach połączonych C-580/23 i C-795/23 porządkuje praktykę dotyczącą ochrony prawnoautorskiej przedmiotów sztuki użytkowej, odnosi się do interpretacji przesłanki oryginalności oraz do możliwości kumulacji roszczeń wynikających z ochrony wzorów przemysłowych i praw autorskich.

Stan faktyczny

Stronami sporu były spółki Mio (sprzedawca detaliczny mebli) oraz spółka Asplund (projektant i producent mebli). Asplund twierdził, że stoły z jego kolekcji „Palais Royal” są utworami w rozumieniu prawa autorskiego, i w związku z tym wytoczył powództwo przeciwko Mio domagając się zakazu wytwarzania i sprzedaży stołów serii „Cord”, które rzekomo naruszały prawa autorskie Asplund. Mio wskazała, że projekty spółki Asplund nie spełniają wymogu oryginalności ponieważ opierają się na znanych i powszechnych formach. Wskazała, również, że różnice między wzorami są wystarczające, by wykluczyć naruszenie. Sąd pierwszej instancji przyznał rację spółce Asplund. Sprawa trafiła do sądu apelacyjnego, który powziął wątpliwości co do tego, jak konkretnie badać „oryginalność” przedmiotu użytkowego jako utworu w prawie UE. W konsekwencji szwedzki sąd skierował do TSUE pytania prejudycjalne, które dotyczyły tego: (i) jak ustalać, czy wzornictwo przemysłowe/przedmiot sztuki użytkowej jest utworem i jak ustalić przesłankę oryginalnego charakteru; (ii) jak badać naruszenie, czyli jakiego rodzaju podobieństwo jest relewantne i czy znaczenie ma m.in. stopień oryginalności utworu oraz to, że oba projekty korzystają z powszechnie dostępnych form. Podobny spór toczył się również przed niemieckim sądem, który zadał podobne pytania prejudycjalne. Spór dotyczył jednak nie stołu, zaś komody.

Sprawa C-580/23:, sprawa C-795/23: .

Rozstrzygnięcie

Trybunał wyjaśnił wprost, że przedmiot sztuki użytkowej może być uznany za „utwór” w rozumieniu dyrektywy 2001/29/WE w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym tylko wtedy, gdy odzwierciedla osobowość jego autora poprzez swobodne i twórcze wybory. Wybory podyktowane ograniczeniami technicznymi, normami czy innymi okolicznościami, które nie pozostawiają rzeczywistej swobody, nie mogą same uzasadniać oryginalności. TSUE podkreślił jednocześnie, że okoliczności związane z procesem twórczym, takie jak zamiary autora, źródła inspiracji czy wykorzystanie już dostępnych form, mogą zostać wzięte pod uwagę, ale są wyłącznie okolicznościami pomocniczymi i nie są ani konieczne ani decydujące dla stwierdzenia oryginalności. W konsekwencji zaznaczył, że oryginalność przedmiotów sztuki użytkowej należy oceniać według tych samych wymogów co wymogi stosowane do oceny oryginalności innych rodzajów przedmiotów. W stosunku do przedmiotów sztuki użytkowej ocena oryginalności nie powinna być zatem bardziej surowa niż w stosunku do innych dzieł.

W odniesieniu do stosunku prawa autorskiego do prawa wzorów TSUE przypomniał, że ochrona zastrzeżona dla wzorów i ochrona zapewniana prawem autorskim nie wykluczają się wzajemnie. Wskazał jednak, że nie należy mylić przesłanek ochrony, czyli z jednej nowości i indywidualnego charakteru, zaś z drugiej strony oryginalności. Kumulacja roszczeń jest zatem możliwa tylko przy spełnieniu autonomicznych przesłanek.

Jeśli chodzi o wykazanie naruszenia, TSUE odpowiedział, że aby stwierdzić naruszenie prawa autorskiego, sąd krajowy musi ustalić, czy elementy twórcze chronionego projektu zostały przejęte w sposób „rozpoznawalny” w przedmiocie, który ma stanowić naruszenie. W tej części orzeczenia Trybunał stwierdził również, że to samo całościowe wrażenie wizualne oraz stopień oryginalności rozpatrywanego utworu nie są istotne przy spełnieniu tego wymogu. Trybunał przypomniał, że możliwość istnienia podobnej twórczości nie może sama w sobie wyłączać ochrony, choć fakt wcześniejszego istnienia podobnych projektów może stanowić wskazówkę co do niskiego stopnia oryginalności. TSUE akcentuje zatem konieczność wykazania rozpoznawalnego przejęcia elementów twórczych. Nie wyjaśnia jednak jaki jest odpowiedni wzorzec oceny ów rozpoznawalności, tj. czy ocena powinna być dokonywana przez przeciętnego odbiorcę, czy osobę znającą się na wzornictwie przemysłowym.   

Podsumowanie

TSUE w wyroku z 4 grudnia 2025 r. precyzuje kryterium oryginalności i kwestię wykazania naruszenia. Nie zgodził się z twierdzeniem, że dla przyznania ochrony przedmiot sztuki użytkowej powinien być bardziej oryginalny niż inne rodzaje dzieł. Wskazał, że istnienie podobnych projektów lub powszechnych form może wpływać na ocenę zakresu ochrony, lecz nie może jej automatycznie wyłączać. Wyrok TSUE powinien spowodować, że znikną istniejące w niektórych państwach członkowskich dodatkowe wymogi ochrony dotyczące dzieł sztuki użytkowej.  

Pełna treść orzeczenia: LINK